به مشکلات بینایی کودکان توجه کنید!

مشکلات بینایی کودکان یکی از دغدغه های اصلی والدین می‌باشد. چشم عضو حساسی از بدن است و مشکلات و بیماری های زیادی وجود دارد که می‌توانند چشم را  مورد هدف قرار دهد. مشکلات بینایی کودکان تحت تاثیر عوامل زیادی است. هنگامی که متوجه وجود موردی مشکوک در بینایی کودک خود شدید، توصیه می‌شود در اولین فرصت به پزشک متخصص مراجعه نمایید. چرا که بسیاری از مشکلات بینایی کودکان در صورت نادیده گرفته شدن، منجر به بروز بیماری های چشمی زیادی در بزرگسالی آن ها و همچنین علت ضعیف شدن چشم در کودکان می‌شود.

بینایی کودک در سنین پایین در حال رشد و تکامل است. به همین دلیل بیشتر از بزرگسالان در معرض بیماری های چشمی و آسیب های ناشی از آن قرار می‌گیرند. یکی از شایع ترین بیماری های چشمی ای که کودکان به آن دچار می شوند عفونت باکتریایی چشم است. کودک به دلیل اینکه درکی از بهداشت محیط اطراف ندارد، دست آلوده خود را به چشمش می‌زند. و همین امر سبب بروز عفونت در کودک می‌شود. و در صورتیکه درمان عفونت چشم کودکان انجام نشود. بیماری های چشمی ناشی از آن  و در راستای آن مشکلات بینایی کودکان خود را نشان می‌دهند.

انواع بیماری های چشم در کودکان

همانگونه که اشاره شد سیستم بینایی و چشم کودک، از نوزادی در حال رشد است. فلذا معاینه سالانه بینایی کودک و مراجعه به پزشک بینایی سنجی، اهمیت بسیار مهمی در پیشگیری از ابتلای کودک به بیماری های چشمی و بروز مشکلات بینایی کودکان دارد. از نشانه های ابتلا به بیماری های چشمی در کودکان می‌باشد. برخی از بیماری های چشمی در کودکان در زیر اشاره شده است:

التهاب چشم

التهاب یا قرمزی چشم در اثر عفونت باکتریایی ویروسی و یا حساسیت آلرژیک می‌باشد.

انحراف چشم یا استرابیسم

یکی از مشکلات شایع در کودکان انحراف چشم یا استرابیسم است. که در آن چشم ها هنگام تمرکز بر روی یک شی در یک راستا نیستند. در کودکانی که به این بیماری مبتلا هستند بینایی در چشم مشکل دار به طور طبیعی رشد نمی‌کند. خوشبختانه با شروع درمان انحراف چشم از سنین پایین تا حد زیادی قابل درمان می‌باشد.

تنبلی چشم

تنبلی چشم به حالتی گفته می‌شود که یک چشم یا هر دو نمی‌توانند تصویری به شفافیت چشم های سالم دریافت کنند. درمان تنبلی چشم از دوران کودکی با بستن چشم و یا عینک انجام می‌شود. بهتر است شروع درمان در سنین پایین و به محض تشخیص بیماری باشد چرا که در این صورت بینایی اغلب بهبود می‌یابد.

شالازیون یا گل مژه

شالازیون یا گل مژه یک غده متورم و برجسته که در اثر انسداد غدد پلک فوقانی یا تحتانی می‌باشد در پلک ایجاد می‌شود. اگر شالازیون بزرگ باشد ممکن است مردمک چشم کودک را بپوشاند. و سبب بروز مشکلات بینایی کودکان شود. در این صورت مراجعه به پزشک متخصص چشم، اولین قدم در مواجه با شالازیون می‌باشد.

پتوز

پتوز یا افتادگی پلک، یکی دیگر از بیماری های چشمی در کودکان می‌باشد. افتادگی پلک، دید را مسدود می‌کند. و یکی دیگر از عوامل بروز مشکلات بینایی کودکان می‌باشد. اگر افتادگی پلک در کودکان کم باشد، نیازی به جراحی نیست. ولی در صورتیکه افتادگی پلک تا حدی باشد که دید را مسدود کند ممکن است برای بالا بردن پلک به جراحی نیاز داشته باشد.

سلولیت عفونت پلک

سلولیت عفونت پلک با علائم تب ، تاری دید ، تورم دردناک و مشکلات حرکت چشم خود را نشان می‌دهد. به دلیل خطرناک بودن عفونت و سرایت به دیگر قسمت های بدن لازم است فورا درمان شود.

اپیفوریا

اپیفوریا در اثر بسته شدن مجرای اشک ایجاد می‌شود. در بسیاری از موارد اپیفوریا به خودی خود برطرف می‌شود. اما در صورتیکه بعد از گذشت مدت زمان زیادی هم چنان ایپفوریا باقی مانده باشد. منجر به عفونت های مکرر در چشم کودک می‌شود. و ممکن است یک جراحی کوچک برای برطرف کردن اپیفوریا نیاز باشد. (در مورد انسداد مجرای اشکی بیشتر بدانید)

در صورتیکه در سابقه خانوادگی والدین یکی از بیماری های فوق وجود داشته باشد. لازم است کودک در سن 2 تا 3 سالگی برای بررسی تنبلی چشم یا انحراف چشم به یک پزشک متخصص اپتومتریست مراجعه کند. فراموش نکنید که بسیاری از مشکلات بینایی کودکان در صورتیکه از سن پایین تر تشخیص داده شود قابل درمان بوده و اغلب بینایی کودک بهبود می‌یابد و یا به طور کامل درمان می‌شود.

مشکلات بینایی شایع در کودکان

مشکلات بینایی دیگری در کودکان وجود دارند که نسبت به دیگر مشکلات شایع تر می‌باشند. علاوه بر نکاتی که ذکر کردیم، ویژگی های دیگری وجود دارند. در صورت بروز علائم در کودکتان باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید تا از بروز هر گونه عوارضی در بزرگسالی جلوگیری شود.

علت کوچک دیدن اجسام در کودکان

بزرگ و کوچک دیدن اجسام می‌تواند به دلیل وجود یک اختلال بینایی و یا روانی باشد. که باید به طور همزمان توسط چشم پزشک و روانپزشک مورد بررسی قرار بگیرد. یکی از علائم میکروپسیا، کوچک دیدن اجسام می‌باشد که کودک اشیا را کوچکتر از اندازه‌ واقعی آن ها می‌بیند. ناگفته نماند کوچک دیدن اجسام، به دلیل یک اختلال بینایی یا مشکلات بینایی کودکان می‌باشد. که همان گونه گفته شده، ملزوم به بررسی های تخصصی پزشک می‌باشد.

علت تاری دید ناگهانی در کودکان

تاری دید در کودکان، یک واکنش موقتی می‌باشد و خود به خود از بین می‌رود در مقابل تاری دید ممکن است یکی از مشکلات بینایی کودکان و یا آسیب های جدی مغزی باشد. در صورتی که تاری دید به سرعت از بین برود جای نگرانی نیست. اما زمانی که این تاری دید نوسان دارد. و در دقیقه ای همه چیز شفاف و واضح است و در دقیقه ای دیگر همه چیز تار است. نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد. کودکان قادر به توصیف مشکلات بینایی خود و تاری دید نمی باشند. اما یکی از علائمی که کودک در هنگام داشتن تاری دید از خود نشان می دهد. تنگ کردن چشم ها هنگام مشاهده می باشد که باید توسط والدین جدی گرفته شود.

درباره بهترین دکتر تنبلی چشم کودکان در تهران بیشتر بخوانید.

علائم هشدار دهنده مشکلات چشمی در کودکان

علائم هشدار دهنده مشکلات چشمی در کودکان، شامل نشانه‌هایی است که والدین باید به آن‌ها توجه ویژه داشته باشند، زیرا ممکن است نشان‌ دهنده یک بیماری یا اختلال بینایی جدی باشد. از جمله این علائم می‌توان به دوبینی، بستن یا مالیدن مداوم چشم‌ها، چرخش یا لرزش غیر طبیعی چشم‌ها، خیره شدن طولانی، پلک زدن زیاد، حساسیت شدید به نور و اشک‌ ریزش غیرعادی اشاره کرد. 

همچنین اگر کودک سر خود را زیاد کج می‌کند، یک چشم خود را می‌بندد تا بهتر ببیند یا در خواندن و تشخیص اجسام نزدیک یا دور مشکل دارد، لازم است هرچه زودتر معاینه چشم پزشکی انجام شود. قرمزی مداوم چشم، تورم پلک‌ها، ظاهر غیر طبیعی مردمک یا سفیدی چشم، از دیگر نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص به‌ موقع این علائم، از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جدی جلوگیری می‌کند.

روش‌های تشخیص بیماری‌های چشم در کودکان

روش‌های تشخیص بیماری‌های چشم در کودکان، با یک معاینه کامل و دقیق توسط چشم‌ پزشک یا بینایی‌ سنج آغاز می‌شود. در ابتدا، سابقه پزشکی و علائم ظاهری کودک بررسی می‌شود تا نشانه‌های احتمالی بیماری شناسایی گردد. سپس از تست‌های استاندارد بینایی برای سنجش میزان دید دور و نزدیک، دید رنگ، دید سه‌ بعدی و توانایی تطابق چشم‌ها استفاده می‌شود. 

معاینه فیزیکی ساختار چشم، پلک‌ها، قرنیه، مردمک و حرکات چشم، بخش مهمی از تشخیص است. در صورت نیاز، قطره‌های گشاد کننده مردمک برای ارزیابی دقیق‌تر شبکیه و عصب بینایی استفاده می‌شود. برخی اختلالات خاص، مثل انحراف یا تنبلی چشم، با تست‌های پوشاندن چشم یا ابزارهای ویژه ارزیابی می‌شود. انجام این معاینات به‌ طور منظم در سنین پایین، به‌ ویژه پیش از ورود به مدرسه، اهمیت مهمی در تشخیص زود هنگام و درمان به‌ موقع مشکلات چشمی دارد.

درباره بهترین دکتر چشم پزشک کودکان بیشتر بخوانید.

درمان‌های رایج برای بیماری‌های چشمی کودکان

درمان‌های رایج برای بیماری‌های چشمی کودکان بسته به نوع بیماری، شدت آن و سن کودک متفاوت است و با هدف بهبود بینایی و جلوگیری از پیشرفت بیماری انجام می‌شود. در بسیاری از موارد مثل تنبلی چشم، استفاده از پوشش روی چشم سالم برای تقویت چشم ضعیف یا انجام تمرین‌های بینایی تحت نظر چشم‌ پزشک توصیه می‌شود. در مشکلات انکساری مثل نزدیک‌ بینی یا دوربینی، عینک یا لنز طبی برای اصلاح دید تجویز می‌شود. 

برای برخی بیماری‌ها مثل انحراف چشم یا پتوز، در صورتی که درمان غیر جراحی موثر نباشد، عمل جراحی به‌ عنوان گزینه درمانی در نظر گرفته می‌شود. در عفونت‌ها و التهابات چشمی، استفاده از قطره‌ها یا پمادهای آنتی‌بیوتیک و ضد التهاب، موثر است. همچنین در برخی موارد خاص، درمان‌های تخصصی‌تری مثل فیزیوتراپی چشم، تزریق دارو یا لیزر به‌کار می‌رود. تشخیص و انتخاب روش درمانی مناسب تنها بعد از معاینه دقیق توسط متخصص امکان‌ پذیر است.

درباره علت ضعیف شدن چشم در کودکان بیشتر بخوانید.

تاثیر تغذیه بر سلامت چشم کودکان

تاثیر تغذیه بر سلامت چشم کودکان بسیار مهم و قابل توجه است، زیرا بسیاری از ویتامین‌ها و مواد مغذی اهمیت حیاتی در رشد و عملکرد مناسب چشم دارند. مصرف کافی ویتامین A، که در سبزیجاتی مثل هویج، کدو حلوایی و اسفناج یافت می‌شود، برای جلوگیری از خشکی و ضعف بینایی ضروری است. همچنین ویتامین C و E به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی به محافظت از بافت‌های چشم در برابر آسیب‌های ناشی از رادیکال‌های آزاد کمک می‌کنند. 

مواد معدنی مثل روی و اسیدهای چرب امگا ۳ نیز در رشد و سلامت شبکیه و پیشگیری از مشکلاتی مثل خشکی یا التهاب چشم نقش دارند. یک رژیم غذایی متنوع و غنی از میوه‌ها، سبزیجات، لبنیات و منابع پروتئین، نیازهای تغذیه مناسب برای تنبلی چشم کودکان را به‌ خوبی تامین می‌کند. بنابراین توجه به تغذیه سالم از سنین پایین، راهی موثر برای حفظ سلامت بینایی در دوران کودکی و پیشگیری از بسیاری از مشکلات چشمی است.

مشکلات تطابق چشم در کودکان

مشکلات تطابق چشم در کودکان زمانی رخ می‌دهد که عضلات و سیستم بینایی کودک نتوانند به‌ خوبی تمرکز روی اجسام در فاصله‌های مختلف را تنظیم کنند. این اختلال، باعث تاری دید در هنگام تغییر نگاه از دور به نزدیک یا برعکس شود و با علائمی مثل خستگی چشم، سردرد، دوبینی و بی‌میلی کودک به مطالعه یا انجام کارهای دقیق همراه است. مشکلات تطابق بیشتر در سنین مدرسه دیده می‌شود و عملکرد تحصیلی کودک را، تحت تاثیر قرار می‌دهد. 

دلایل بروز آن ناشی از ضعف عضلات چشمی، عدم هماهنگی مناسب بین دو چشم یا اختلال در پاسخ عصبی می‌باشد. تشخیص این مشکل از طریق معاینات تخصصی چشم‌ پزشکی امکان‌ پذیر است و با تجویز عینک، تمرین‌های بینایی درمانی یا در موارد شدید، درمان‌های دیگر قابل اصلاح است. توجه والدین به علائم و مراجعه به‌ موقع به چشم‌ پزشک برای جلوگیری از عوارض بعدی اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی باید کودک را نزد چشم‌ پزشک ببریم؟

زمان مراجعه کودک به چشم‌ پزشک زمانی است که والدین متوجه علائم غیر طبیعی در بینایی یا رفتارهای مرتبط با چشم شوند. اگر کودک در تشخیص اجسام دور یا نزدیک مشکل دارد، سرش را هنگام نگاه کردن کج می‌کند، چشم‌هایش را زیاد می‌مالد، به نور حساسیت شدید نشان می‌دهد یا پلک‌هایش متورم و قرمز است، باید حتما معاینه شود. 

دوبینی، لوچی یا حرکت نامتعادل چشم‌ها، خیره شدن طولانی، بستن یک چشم برای دیدن بهتر یا افتادن‌های مکرر هنگام راه رفتن هم از علائمی است که نیاز به بررسی دارد. علاوه بر این، حتی در صورت نبود علائم ظاهری، انجام غربالگری چشمی در سال‌های ابتدایی زندگی و پیش از ورود به مدرسه توصیه می‌شود، زیرا برخی مشکلات چشمی بدون نشانه‌های واضح ظاهر می‌شوند و تشخیص زود هنگام آن‌ها از بروز عوارض جدی جلوگیری می‌کند.

سخن آخر

سلامت چشم در کودکان از مهم‌ترین ابعاد رشد و کیفیت زندگی آن‌ها است و توجه والدین به کوچک‌ترین علائم، از بروز مشکلات جدی در آینده جلوگیری می‌کند. بیماری‌های چشمی در کودکان، اگر به‌ موقع تشخیص داده شوند، اغلب به‌ خوبی قابل درمان یا کنترل هستند و مانع از افت بینایی و مشکلات تحصیلی یا اجتماعی می‌شوند. بنابراین غربالگری‌های دوره‌ای، تغذیه مناسب، رعایت بهداشت و پیگیری توصیه‌های چشم‌ پزشک، بهترین راه برای حفظ سلامت چشم کودکان است. توجه به این موضوع سرمایه‌گذاری ارزشمندی برای آینده روشن و سالم فرزندان خواهد بود.