عفونت چشم کودکان یکی از مشکلات شایع چشمی است که اغلب با قرمزی، ترشح، چسبیدن پلکها، اشکریزش یا ورم چشم کودک دیده میشود. در بسیاری از موارد، علت آن ویروس، باکتری، آلرژی یا تحریک سطح چشم است و نوع درمان به تشخیص دقیق بستگی دارد. اگر چشم بچه عفونت کرده یا دچار چرک چشم کودک شده است، بهتر است از مصرف خودسرانه قطره پرهیز کنید؛ چون هر قرمزی چشم کودک الزاما عفونت باکتریایی نیست. در ادامه، به زبان ساده اما تخصصی توضیح میدهیم چه زمانی مراقبت خانگی کافی است و چه زمانی مراجعه به چشمپزشک ضرورت دارد.
انواع عفونت چشم کودکان
عفونت چشم در کودکان میتواند بخشهای مختلف چشم را درگیر کند، اما شایعترین حالت، التهاب ملتحمه یا همان چشم صورتی در کودکان است. ملتحمه لایه نازکی است که سفیدی چشم و داخل پلک را میپوشاند و وقتی ملتهب یا آلوده شود، چشم قرمز، اشکآلود و گاهی چرکی میشود. بر اساس منابع معتبر، علل شایع چشم صورتی شامل ویروسها، باکتریها و آلرژنها هستند و نوع ویروسی و باکتریایی میتوانند بهراحتی منتقل شوند. در ادامه با انواع عفونت چشم در کودکان بیشتر آشنا میشوید:
عفونت ویروسی چشم کودک
عفونت ویروسی اغلب همراه با سرماخوردگی، آبریزش بینی، گلودرد یا تب خفیف دیده میشود. در این حالت، ترشح چشم اغلب آبکی است و ممکن است ابتدا یک چشم و سپس چشم دیگر درگیر شود. کودک ممکن است احساس سوزش، جسم خارجی یا اشکریزش داشته باشد، اما ترشح غلیظ زرد یا سبز همیشه وجود ندارد.
در بیشتر موارد، عفونت ویروسی با گذشت زمان بهتر میشود و آنتیبیوتیک روی ویروسها اثر ندارد. مراقبت اصلی شامل شستوشوی دستها، تمیز کردن ملایم ترشحات و جلوگیری از تماس دست کودک با چشم است. اگر چشم درد کودکان شدید شود، دید تار شود یا حساسیت به نور ایجاد شود، بررسی تخصصی لازم است.
برای دریافت نوبت و مشاوره تخصصی چشمپزشکی با ما در ارتباط باشید.
عفونت باکتریایی چشم کودک
در عفونت باکتریایی، ترشح چشم کودک اغلب غلیظتر، زرد یا سبز است و ممکن است صبحها پلکها به هم بچسبند. والدین عمدتا این حالت را با عبارتهایی مثل چشم عفونت کرده بچه، چشم بچه عفونت کرده یا چرک چشم کودک توصیف میکنند. این نوع عفونت در مهدکودک و مدرسه سریعتر پخش میشود، چون کودکان دست آلوده را به چشم میزنند و وسایل مشترک استفاده میکنند.
درمان عفونت چشم کودکان اگر باکتریایی باشد، گاهی با قطره یا پماد آنتیبیوتیک انجام میشود، اما انتخاب دارو باید توسط پزشک باشد. موارد خفیف باکتریایی ممکن است بدون آنتیبیوتیک هم بهتر شوند، اما در موارد همراه با چرک، ضعف سیستم ایمنی یا احتمال باکتریهای خاص، پزشک میتواند آنتیبیوتیک موضعی تجویز کند.
التهاب آلرژیک چشم کودک
گاهی التهاب چشم کودک عفونی نیست و به دلیل آلرژی ایجاد میشود. در این حالت، خارش اغلب علامت اصلی است و اغلب هر دو چشم درگیر میشوند. کودک ممکن است عطسه، آبریزش بینی یا سابقه حساسیت فصلی هم داشته باشد. ترشح در آلرژی بیشتر آبکی است، نه چرکی و غلیظ.
این تفاوت مهم است، چون مصرف قطره آنتیبیوتیک در آلرژی فایدهای ندارد. درمان میتواند شامل دوری از محرک، شستوشوی صورت بعد از بازی در فضای باز و در صورت نیاز قطرههای ضدحساسیت با نظر پزشک باشد.
عفونت پلک یا گلمژه
گاهی مشکل اصلی در سطح چشم نیست، بلکه پلک درگیر میشود. گلمژه به شکل برجستگی دردناک روی پلک ظاهر میشود و میتواند باعث ورم چشم کودک، اشکریزش و حساسیت شود. در برخی موارد، التهاب لبه پلک باعث پوستهریزی، قرمزی و چسبندگی مژهها میشود.
کمپرس گرم میتواند در بعضی موارد کمککننده باشد، اما اگر ورم سریع زیاد شود، پوست اطراف چشم قرمز و داغ باشد یا کودک تب داشته باشد، باید سریعتر معاینه شود؛ چون عفونت اطراف چشم در کودکان نیاز به ارزیابی جدی دارد.
جهت دریافت مشاوره با دکتر آرش میرمحمد صادقی می توانید فرم رایگان زیر را پر کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم:
علائم عفونت چشم کودکان
علائم عفونت چشم کودک همیشه یکسان نیست و شدت آن به علت، سن کودک و محل درگیری بستگی دارد. بعضی کودکان فقط قرمزی خفیف دارند، اما برخی با ترشح زیاد، چسبیدن پلکها و چشم درد در کودکان مراجعه میکنند. قرمزی، خارش، احساس جسم خارجی، ترشح، اشکریزش و حساسیت به نور از علائم رایج التهاب ملتحمه هستند. علائم مهم عفونت چشم کودکان عبارتاند از:
- قرمزی چشم کودک در یک یا هر دو چشم
- ترشح چشم کودک به شکل آبکی، سفید، زرد یا سبز
- چسبیدن پلکها بعد از خواب
- چرک چشم کودک یا چرک چشم نوزاد
- ورم چشم کودک یا پف پلک
- اشکریزش زیاد
- خارش، سوزش یا احساس شنریزه در چشم
- چشم درد کودکان یا مالیدن مکرر چشم
- حساسیت به نور
- تاری دید یا کاهش دید
- تب، بیحالی یا تورم اطراف چشم در موارد جدیتر
علت عفونت چشم کودکان
علت عفونت چشم کودکان همیشه با نگاه ساده قابل تشخیص نیست. گاهی ظاهر چشم عفونت باکتریایی را نشان میدهد، اما علت اصلی ویروس یا آلرژی است. به همین دلیل، درمان باید بر اساس معاینه، شرح حال و نوع ترشح انتخاب شود.
ویروسها
ویروسها از شایعترین علتهای چشم صورتی در کودکان هستند. این حالت اغلب بعد از تماس با فرد بیمار یا همزمان با سرماخوردگی رخ میدهد. ویروس از طریق دست آلوده، حوله، دستمال یا ترشحات چشم منتقل میشود. در عفونت ویروسی، ترشح اغلب آبکی است و کودک ممکن است از سوزش یا اشکریزش شکایت کند. چون آنتیبیوتیک روی ویروس اثر ندارد، درمان بیشتر حمایتی است و باید مراقب انتقال آن به دیگر اعضای خانواده بود.
باکتریها
باکتریها میتوانند باعث ترشح غلیظ و چسبنده شوند. در این حالت، والدین اغلب میگویند چشم عفونت کرده بچه صبح باز نمیشود یا چرک کردن چشم نوزاد زیاد شده است. در کودکان، تماس نزدیک در مدرسه و مهدکودک، دست آلوده و رعایت نکردن بهداشت دست از عوامل مهم انتقال هستند.
گاهی باکتریها فقط ملتحمه را درگیر میکنند، اما در برخی موارد ممکن است پلک یا بافت اطراف چشم هم درگیر شود. اگر ورم پلک شدید، درد قابل توجه یا تب وجود داشته باشد، مراجعه فوریتر لازم است.
آلرژی و محرکهای محیطی
گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات، دود، آلودگی هوا یا کلر استخر میتوانند باعث التهاب چشم کودک شوند. این حالت عفونی نیست، اما از نظر ظاهری میتواند شبیه عفونت چشم بچه باشد.
در آلرژی، خارش شدید و درگیری هر دو چشم بیشتر دیده میشود. ترشح عمدتا آبکی است و چرک غلیظ کمتر دیده میشود. درمان آلرژی با آنتیبیوتیک انجام نمیشود و ممکن است نیاز به قطرههای ضدحساسیت داشته باشد.
انسداد مجرای اشکی در نوزادان
در نوزادان، ترشح و چسبندگی چشم همیشه به معنای عفونت نیست. انسداد یا باریک بودن مجرای اشکی میتواند باعث جمع شدن اشک و ترشح چسبنده شود. چسبندگی چشم در نوزادان اغلب به دلیل تکامل نیافتن مجرای اشکی است و اغلب در سال اول زندگی بهتر میشود، اما قرمزی و ترشح زرد یا سبز میتواند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.
تفاوت عفونت چشم و آلرژی
تشخیص تفاوت عفونت چشم کودکان و آلرژی برای انتخاب درمان درست بسیار مهم است. بسیاری از والدین با دیدن قرمزی چشم کودک سریع میپرسند چه قطره ای برای عفونت چشم خوبه، اما اگر علت آلرژی باشد، قطره آنتیبیوتیک کمکی نمیکند. جدول زیر یک مقایسه کاربردی ارائه میدهد، اما جای معاینه چشمپزشک را نمیگیرد.
| ویژگی | عفونت ویروسی | عفونت باکتریایی | آلرژی چشمی |
|---|---|---|---|
| نوع ترشح | آبکی | غلیظ، زرد یا سبز | آبکی و شفاف |
| خارش | ممکن است خفیف باشد | معمولا کمتر | شایع و گاهی شدید |
| درگیری چشم | یک چشم، سپس چشم دیگر | یک یا هر دو چشم | معمولا هر دو چشم |
| مسری بودن | زیاد | زیاد | مسری نیست |
| همراهی با علائم دیگر | سرماخوردگی، گلودرد | چسبیدن پلکها، چرک | عطسه، آبریزش بینی |
| درمان معمول | مراقبت حمایتی | گاهی آنتیبیوتیک با تجویز پزشک | کنترل آلرژن و قطره ضد حساسیت با نظر پزشک |
عفونت چشم نوزاد
عفونت چشم نوزاد باید جدیتر بررسی شود، چون چشم نوزاد حساستر است و برخی عفونتها میتوانند سریعتر پیشرفت کنند. اگر والدین میگویند چشم نوزاد عفونت کرده، چرک چشم نوزاد زیاد است یا چرک کردن چشم نوزاد با قرمزی همراه شده، بهتر است کودک توسط چشمپزشک معاینه شود.
در نوزادان، ترشح چسبنده بدون قرمزی واضح ممکن است به دلیل انسداد مجرای اشکی باشد. اما ترشح زرد یا سبز، قرمزی سفیدی چشم، ورم پلک، بیحالی، تب یا خوب شیر نخوردن، نشانههایی هستند که نیاز به ارزیابی سریعتر دارند. برای تمیز کردن چشم نوزاد، استفاده از گاز استریل یا پنبه تمیز با آب جوشیده سرد شده میتواند تا زمان مراجعه کمک کند، اما ریختن شیر، چای، عرقیات یا داروهای خانگی داخل چشم توصیه نمیشود.
آیا عفونت چشم کودکان مسری است؟
بله، اگر علت عفونت چشم در کودکان ویروسی یا باکتریایی باشد، میتواند مسری باشد. انتقال اغلب از طریق تماس دست با ترشحات چشم، استفاده مشترک از حوله، بالش، دستمال یا اسباببازی آلوده رخ میدهد.
تا زمانی که ترشح فعال، قرمزی شدید یا مالیدن مداوم چشم وجود دارد، باید بهداشت دستها با دقت رعایت شود. کودک بهتر است حوله جداگانه داشته باشد و والدین بعد از تمیز کردن چشم، دستها را کامل بشویند. بازگشت کودک به مهدکودک یا مدرسه بهتر است بر اساس شدت علائم، قوانین مرکز آموزشی و نظر پزشک انجام شود.
روش تشخیص عفونت چشم کودکان
تشخیص عفونت چشم کودکان اغلب با معاینه و پرسش درباره شروع علائم انجام میشود. چشمپزشک بررسی میکند که قرمزی از چه زمانی شروع شده، ترشح چه رنگی است، آیا کودک سرماخورده، آیا خارش دارد، آیا نور اذیتش میکند و آیا دید او تغییر کرده است.
در معاینه، سطح چشم، پلکها، قرنیه، مردمک، حرکت چشم و میزان تورم بررسی میشود. در موارد معمول، آزمایش خاصی لازم نیست؛ اما اگر عفونت شدید، تکرارشونده، مقاوم به درمان یا مربوط به نوزاد باشد، پزشک ممکن است نمونهبرداری از ترشح یا بررسیهای دقیقتر را لازم بداند. هدف از تشخیص، فقط نامگذاری بیماری نیست؛ مهمتر این است که موارد خطرناک مانند درگیری قرنیه، عفونت اطراف چشم یا آسیب چشمی از موارد سادهتر جدا شوند.
درمان عفونت چشم کودکان
درمان عفونت چشم کودکان به علت بیماری وابسته است. یک نسخه واحد برای همه کودکان وجود ندارد و پاسخ به پرسش چه قطره ای برای عفونت چشم خوبه این است که قطره مناسب فقط بعد از تشخیص نوع مشکل مشخص میشود. گاهی قطره اشک مصنوعی کافی است، گاهی قطره آنتیبیوتیک لازم میشود و گاهی درمان آلرژی یا بررسی مجرای اشکی مطرح است. روشهای درمان عفونت چشم کودکان عبارتند از:
مراقبت خانگی ایمن
در موارد خفیف، تمیز کردن ترشحات با گاز تمیز و آب ولرم، شستوشوی دستها، جدا کردن حوله کودک و جلوگیری از مالیدن چشم میتواند کمککننده باشد. برای هر چشم باید از گاز یا پنبه جداگانه استفاده شود تا آلودگی منتقل نشود.
کمپرس ملایم هم ممکن است احساس سوزش و چسبندگی پلک را کمتر کند. با این حال، اگر ترشح زیاد، درد، ورم شدید یا تغییر دید وجود داشته باشد، مراقبت خانگی نباید جای معاینه را بگیرد.
درمان عفونت ویروسی
در عفونت ویروسی، درمان اغلب حمایتی است؛ یعنی کنترل علائم و پیشگیری از انتقال. آنتیبیوتیک برای ویروس موثر نیست و مصرف خودسرانه آن میتواند درمان را بیهدف کند. اشک مصنوعی، کمپرس و رعایت بهداشت ممکن است با نظر پزشک توصیه شود.
اگر علائم طولانی شود، چشم درد کودکان شدید باشد، نور باعث ناراحتی شود یا کودک تاری دید داشته باشد، باید احتمال درگیری قرنیه یا علتهای دیگر بررسی شود.
درمان عفونت باکتریایی
اگر پزشک تشخیص دهد عفونت باکتریایی است، ممکن است قطره یا پماد آنتیبیوتیک تجویز کند. نوع دارو، تعداد دفعات مصرف و مدت درمان بر اساس سن کودک، شدت ترشح و وضعیت چشم تعیین میشود.
نباید از قطره باقیمانده قبلی یا داروی کودک دیگر استفاده کرد. برخی قطرهها برای همه سنین مناسب نیستند و برخی ترکیبات، بهویژه قطرههای دارای کورتون، در صورت مصرف نادرست میتوانند مشکل را بدتر کنند.
درمان التهاب آلرژیک
وقتی علت التهاب چشم کودک آلرژی باشد، درمان بر کاهش تماس با محرک و کنترل التهاب متمرکز است. شستوشوی صورت، تعویض لباس بعد از فضای باز، دوری از دود و گردوغبار و استفاده نکردن از وسایل معطر نزدیک چشم میتواند کمک کند.
قطرههای ضدحساسیت یا اشک مصنوعی ممکن است با نظر پزشک تجویز شوند. اگر کودک سابقه آلرژی فصلی دارد و هر سال با قرمزی و خارش دوطرفه مراجعه میکند، تشخیص و برنامه درمانی منظم میتواند از عودهای مکرر بکاهد.
درمان عفونت چشم نوزاد
در نوزاد، درمان باید با احتیاط بیشتری انجام شود. اگر فقط چسبندگی خفیف بدون قرمزی وجود دارد، ممکن است پزشک مراقبت از مجرای اشکی و تمیز کردن پلک را آموزش دهد. اگر قرمزی، ورم یا چرک چشم نوزاد دیده شود، احتمال عفونت مطرح میشود و ممکن است قطره یا پماد مناسب سن نوزاد تجویز شود.
در این سن، مصرف خودسرانه دارو یا درمانهای خانگی داخل چشم میتواند خطرساز باشد. اگر نوزاد تب دارد، چشمش باز نمیشود، پلک بسیار متورم است یا ترشح سبز و زیاد دارد، مراجعه سریعتر لازم است.
چه زمانی باید کودک را نزد چشم پزشک ببریم؟
اگر عفونت چشم کودک خفیف باشد، گاهی طی چند روز بهتر میشود؛ اما برخی علائم نیاز به معاینه چشمپزشک دارند. در صورت درد متوسط تا شدید، حساسیت به نور، تاری دید، کاهش دید، ورم زیاد پلک، قرمزی شدید اطراف چشم، تب، بیحالی یا بدتر شدن علائم بعد از شروع مراقبت، مراجعه را به تاخیر نیندازید.
همچنین اگر کودک کمتر از چند ماه سن دارد، اگر چشم درد در کودکان با ضربه یا جسم خارجی شروع شده، اگر کودک لنز تماسی استفاده میکند یا اگر علائم تکرارشونده هستند، بررسی تخصصی اهمیت بیشتری دارد. توصیه اصلی دکتر آرش میرمحمد صادقی این است که درمان بر اساس معاینه انجام شود، نه فقط بر اساس ظاهر ترشح یا تجربه قبلی خانواده.
راههای پیشگیری از عفونت چشم کودکان
پیشگیری از عفونت چشم کودکان بیشتر بر کاهش انتقال میکروب و محافظت از سطح چشم متمرکز است. چون کودکان زیاد چشم خود را لمس میکنند، آموزش ساده و تکرارشونده بهداشت دست نقش مهمی دارد. با انجام کارهای زیر میتوانید تا حدودی از عفونت چشم در کودکان جلوگیری کنید.
- شستن دست کودک با آب و صابون، مخصوصا بعد از مدرسه و بازی
- جلوگیری از مالیدن چشم با دست آلوده
- استفاده نکردن مشترک از حوله، دستمال، بالش و لوازم شخصی
- تعویض روبالشی در زمان ترشح فعال چشم
- تمیز کردن ترشح چشم با گاز یا دستمال تمیز و دور انداختن فوری آن
- کوتاه نگه داشتن ناخن کودک
- شستوشوی اسباببازیهایی که کودک زیاد لمس میکند
- دور نگه داشتن کودک از دود، گردوغبار و مواد محرک
- رعایت بهداشت استخر و دوش گرفتن بعد از شنا
- مراجعه به پزشک در صورت تکرار عفونت یا ترشح مداوم
عوارض درمان نکردن عفونت چشم
بیشتر موارد عفونت چشم کودکان ساده و قابل درمان هستند، اما رها کردن علائم شدید میتواند مشکلساز شود. اگر عفونت از سطح ملتحمه فراتر برود، ممکن است قرنیه درگیر شود و کودک دچار درد، حساسیت به نور یا تاری دید شود. درگیری قرنیه به توجه بیشتری نیاز دارد، چون قرنیه نقش مهمی در شفافیت دید دارد.
در برخی موارد، عفونت پلک یا اطراف چشم میتواند گسترش پیدا کند و با تورم شدید، تب و درد همراه شود. درمان نکردن عفونت باکتریایی شدید یا استفاده اشتباه از قطرههای کورتونی ممکن است روند بیماری را پیچیدهتر کند. همچنین در نوزادان، تاخیر در بررسی ترشح چرکی و قرمزی چشم میتواند خطر بیشتری داشته باشد. بنابراین هرگاه علائم از حالت خفیف و گذرا خارج شد، معاینه چشمپزشکی بهترین مسیر است.
سوالات متداول
قطره مناسب به علت مشکل بستگی دارد. اگر عفونت باکتریایی باشد، ممکن است پزشک آنتیبیوتیک تجویز کند؛ اگر ویروسی باشد، آنتیبیوتیک کمک نمیکند؛ و اگر آلرژی باشد، قطره ضدحساسیت مطرح میشود. مصرف خودسرانه قطره، مخصوصاً قطرههای کورتونی، توصیه نمیشود.
اگر چشم نوزاد فقط کمی چسبنده است، ممکن است مجرای اشکی باریک باشد؛ اما قرمزی، ورم، ترشح زرد یا سبز، تب یا بیحالی نیاز به معاینه دارد. تا زمان مراجعه، چشم را فقط با گاز تمیز و آب جوشیده سرد شده پاک کنید و چیزی داخل چشم نریزید.
خیر. اگر علت آلرژی باشد، مسری نیست. اما نوع ویروسی و باکتریایی معمولاً مسری هستند و از طریق دست آلوده، ترشح چشم، حوله و وسایل مشترک منتقل میشوند.
چرک غلیظ زرد یا سبز میتواند نشانه عفونت باکتریایی باشد، اما همیشه تنها معیار تشخیص نیست. پزشک باید شدت قرمزی، ورم، درد، سن کودک و وضعیت قرنیه را بررسی کند.
برخی موارد، بهویژه عفونتهای ویروسی یا باکتریایی خفیف، ممکن است طی چند روز بهتر شوند. با این حال، درد، تاری دید، حساسیت به نور، ورم شدید، تب یا عفونت چشم نوزاد نیاز به بررسی پزشکی دارد.
برای چسبندگی پلک و برخی التهابهای پلکی، کمپرس گرم ملایم ممکن است کمک کند. در خارش آلرژیک، کمپرس خنک گاهی راحتتر است. اگر درد، ورم شدید یا ترشح زیاد وجود دارد، قبل از ادامه مراقبت خانگی با پزشک مشورت کنید.
جمعبندی
عفونت چشم کودکان اغلب با قرمزی، ترشح، چسبیدن پلکها، اشکریزش یا ورم چشم کودک دیده میشود و علت آن میتواند ویروسی، باکتریایی، آلرژیک یا مربوط به مجرای اشکی باشد. پاسخ اصلی این است که درمان عفونت چشم کودکان بدون تشخیص علت نباید با قطره خودسرانه شروع شود؛ چون هر نوع قرمزی یا چرک چشم کودک درمان یکسانی ندارد. در موارد خفیف، رعایت بهداشت و تمیز کردن ملایم چشم کمککننده است، اما درد، تاری دید، حساسیت به نور، ورم شدید، تب، ترشح زیاد یا عفونت چشم نوزاد باید توسط چشمپزشک بررسی شود.
