انحراف چشم در کودکان یا استرابیسم زمانی ایجاد می‌شود که دو چشم به‌طور هم‌زمان در یک جهت قرار نمی‌گیرند و ممکن است یکی از چشم‌ها به داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف شود. این حالت در بعضی کودکان دائمی و در برخی دیگر فقط در زمان‌هایی مانند خستگی یا تمرکز روی یک جسم دیده می‌شود. اما آیا هر انحراف چشمی در کودکان نگران‌کننده است و ممکن است خودبه‌خود برطرف شود؟ تشخیص به‌موقع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی انواع استرابیسم می‌توانند با اختلال در رشد طبیعی بینایی و تنبلی چشم همراه شوند. در ادامه علائم، علت‌ها، انواع انحراف چشم، روش‌های تشخیص و گزینه‌های درمانی آن را بررسی می‌کنیم.
️توضيحات دكتر آرش مير محمد صادقي در مورد انحراف چشم (استرابيسم)
انحراف چشم در کودکان چیست؟
استرابیسم یا انحراف چشم به وضعیتی گفته می‌شود که راستای دو چشم با یکدیگر هماهنگ نیست و هر دو چشم به‌صورت هم‌زمان روی یک هدف قرار نمی‌گیرند. ممکن است یک چشم مستقیم باشد و چشم دیگر به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف شود.
این انحراف می‌تواند دائمی یا متناوب باشد و فقط یک چشم یا به‌صورت متناوب هر دو چشم را درگیر کند. اهمیت تشخیص استرابیسم در کودکان به این دلیل است که سیستم بینایی در سال‌های ابتدایی زندگی همچنان در حال تکامل است و وجود انحراف در برخی کودکان می‌تواند بر رشد بینایی اثر بگذارد.
دکتر آرش میرمحمد صادقی
برای دریافت نوبت و مشاوره تخصصی چشم‌پزشکی با ما در ارتباط باشید.
آیا انحراف چشم در نوزادان طبیعی است؟
در ماه‌های ابتدایی زندگی، هماهنگی حرکات چشم نوزاد هنوز در حال تکامل است و ممکن است والدین گاهی متوجه شوند که چشم‌ها کاملا هم‌راستا نیستند. با این حال، انحرافی که دائما دیده می‌شود یا با افزایش سن همچنان ادامه پیدا می‌کند، باید توسط بهترین دکتر درمان انحراف چشم بررسی شود.
همچنین نباید هر ظاهر شبیه به انحراف چشم را استرابیسم واقعی در نظر گرفت. در برخی نوزادان فرم پل بینی یا چین‌های پوستی اطراف چشم باعث می‌شود چشم‌ها منحرف به نظر برسند، در حالی که راستای واقعی چشم‌ها طبیعی است. معاینه چشم‌پزشکی می‌تواند این وضعیت را از انحراف واقعی تشخیص دهد.
اگر والدین احساس می‌کنند یکی از چشم‌های کودک دائما منحرف است یا میزان انحراف با گذشت زمان بیشتر شده، بهتر است ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازند.
اگر برای شما هم سوال پیش آمده است که انحراف چشم در نوزادان قابل درمان است یا خیر پیشنهاد می‌کنیم این ویدئو را مشاهده کنید.
انواع انحراف چشم در کودکان
انحراف چشم براساس جهتی که چشم منحرف می‌شود به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. شناخت نوع استرابیسم در انتخاب روش درمان اهمیت دارد.
| نوع انحراف | وضعیت چشم |
|---|---|
| ازوتروپی | چشم به سمت داخل منحرف می‌شود |
| اگزوتروپی | چشم به سمت خارج منحرف می‌شود |
| هیپرتروپی | یک چشم نسبت به چشم دیگر بالاتر قرار می‌گیرد |
| هیپوتروپی | یک چشم نسبت به چشم دیگر پایین‌تر قرار می‌گیرد |
انحراف ممکن است دائمی باشد و بیشتر اوقات دیده شود یا به شکل متناوب ایجاد شود؛ به این معنی که چشم کودک در بعضی مواقع هم‌راستا و در زمان‌های دیگری منحرف است.
به همین دلیل، والدینی که فقط گاهی انحراف چشم کودک را مشاهده می‌کنند نیز بهتر است این موضوع را در زمان معاینه با چشم‌پزشک مطرح کنند.
جهت دریافت مشاوره با دکتر آرش میرمحمد صادقی می توانید فرم رایگان زیر را پر کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم:
علت انحراف چشم در کودکان چیست؟
علت انحراف چشم در همه کودکان یکسان نیست. در بسیاری از موارد، مشکل به نحوه هماهنگی مغز و عضلات مسئول حرکت چشم مربوط می‌شود و عوامل مختلفی می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند.
زمینه خانوادگی و ژنتیکی
وجود سابقه استرابیسم در اعضای خانواده می‌تواند احتمال بروز انحراف چشم در کودک را افزایش دهد. البته داشتن سابقه خانوادگی به این معنا نیست که کودک حتما دچار این مشکل خواهد شد.
عیوب انکساری چشم
دوربینی، نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم قابل توجه ممکن است با برخی انواع انحراف چشم همراه باشد. برای مثال، در بعضی کودکان مبتلا به ازوتروپی تطابقی، دوربینی نقش مهمی در انحراف چشم دارد و استفاده از عینک مناسب می‌تواند به اصلاح راستای چشم‌ها کمک کند.
اختلال در هماهنگی حرکات چشم
حرکت هماهنگ چشم‌ها به عملکرد صحیح عضلات، اعصاب و مراکز کنترل‌کننده حرکات چشم در مغز وابسته است. اختلال در این سیستم می‌تواند باعث شود دو چشم به‌درستی در یک جهت قرار نگیرند.
کاهش بینایی یک چشم
در بعضی کودکان، کاهش قابل توجه بینایی یک چشم ممکن است باعث شود مغز نتواند از دو چشم به شکل هماهنگ استفاده کند و در نتیجه چشم ضعیف‌تر منحرف شود.
برخی بیماری‌های چشمی
مشکلاتی که باعث کاهش بینایی می‌شوند، مانند بعضی بیماری‌های مادرزادی چشم، کدورت عدسی یا مشکلات شبکیه، ممکن است با بروز انحراف چشم همراه باشند.
برخی بیماری‌های عصبی
در بعضی کودکان مبتلا به اختلالات عصبی یا تکاملی، احتمال استرابیسم بیشتر است. البته وجود انحراف چشم به‌تنهایی به معنی وجود بیماری عصبی نیست و علت باید براساس معاینه مشخص شود.
آسیب به چشم یا سر
آسیب به عضلات چشم، اعصاب کنترل‌کننده حرکات چشم یا بخش‌هایی از مغز که در کنترل حرکات چشم نقش دارند نیز می‌تواند باعث ایجاد استرابیسم شود.
علائم انحراف چشم در کودکان چیست؟
واضح‌ترین علامت، قرار نگرفتن دو چشم در یک راستا است؛ اما همه کودکان علائم یکسانی ندارند و در استرابیسم متناوب ممکن است انحراف فقط در برخی زمان‌ها مشاهده شود.
علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- انحراف یک چشم به داخل یا خارج
- قرار گرفتن یک چشم بالاتر یا پایین‌تر از چشم دیگر
- عدم هماهنگی حرکت دو چشم
- بسته نگه داشتن یا جمع کردن یکی از چشم‌ها
- کج کردن یا چرخاندن غیرعادی سر برای بهتر دیدن
- مشکل در تشخیص عمق و فاصله اجسام
- خستگی چشم در برخی کودکان
- دوبینی، به‌خصوص در بعضی انواع انحراف که به‌تازگی ایجاد شده‌اند
- کاهش دید یک چشم در صورت همراهی با تنبلی چشم
کودکان خردسال همیشه نمی‌توانند مشکلات بینایی خود را توضیح دهند؛ بنابراین مشاهده رفتار و وضعیت چشم‌های کودک توسط والدین اهمیت زیادی دارد.
جهت دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر از دکتر آرش میرمحمد صادقی در تهران رابطه با انحراف چشم با شماره های زیر تماس بگیرید
چه علائمی همراه با انحراف چشم کودک باید جدی گرفته شوند؟
بیشتر موارد استرابیسم نیازمند ارزیابی چشم‌پزشکی هستند، اما وجود برخی علائم می‌تواند اهمیت مراجعه سریع‌تر را بیشتر کند.
از جمله:
- شروع ناگهانی انحراف چشم
- محدود شدن حرکت یکی از چشم‌ها
- دوبینی ناگهانی
- سردرد شدید یا علائم عصبی همراه
- لرزش غیرارادی چشم‌ها
- تغییر واضح در وضعیت مردمک یا رفلکس آن
- کج یا چرخیده نگه داشتن مداوم سر
- کاهش ناگهانی بینایی
- وجود علائم دیگر عصبی یا حرکتی
در چنین شرایطی بهتر است علت انحراف بدون تاخیر توسط پزشک بررسی شود.
شاید برای شما هم سوال پیش آمده باشد که آیا انحراف چشم، باعث تنبلی چشم می شود؟ در این ویدئو دکتر میرمحمدصادقی توضیحاتی در این رابطه بیان می‌کنند.
تفاوت انحراف چشم و تنبلی چشم چیست؟
انحراف چشم و تنبلی چشم در کودکان یک بیماری واحد نیستند. در استرابیسم، راستای دو چشم با یکدیگر هماهنگ نیست؛ اما در تنبلی چشم یا آمبلیوپی، بینایی یک چشم یا در برخی شرایط هر دو چشم در دوران رشد به‌درستی تکامل پیدا نکرده است.
با این حال، این دو مشکل می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند. اگر چشم کودک دائما منحرف باشد، مغز ممکن است برای جلوگیری از دریافت تصاویر متفاوت، تصویر چشم منحرف را نادیده بگیرد. ادامه این وضعیت در دوران رشد بینایی می‌تواند باعث ایجاد آمبلیوپی شود.
از طرف دیگر، کاهش شدید بینایی یک چشم نیز در بعضی کودکان می‌تواند با ایجاد انحراف همان چشم همراه شود. به همین دلیل در ارزیابی استرابیسم، میزان بینایی هر دو چشم نیز بررسی می‌شود.
انحراف چشم در کودکان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص استرابیسم فقط براساس ظاهر چشم انجام نمی‌شود. چشم‌پزشک با توجه به سن کودک و شرایط او، بخش‌های مختلف سیستم بینایی را بررسی می‌کند.
بررسی راستای چشم‌ها
پزشک وضعیت چشم‌ها را در حالت نگاه مستقیم و جهت‌های مختلف بررسی می‌کند تا مشخص شود انحراف در چه جهتی و با چه الگویی وجود دارد.
بررسی حرکات چشم
حرکت هر دو چشم در جهت‌های مختلف ارزیابی می‌شود تا وجود محدودیت حرکتی یا اختلال در هماهنگی مشخص شود.
تست پوشاندن چشم یا Cover Test
در این آزمایش، پزشک با پوشاندن و باز کردن هر یک از چشم‌ها حرکت چشم مقابل را بررسی می‌کند. این روش به تشخیص و اندازه‌گیری بعضی انواع انحراف کمک می‌کند.
ارزیابی بینایی
قدرت بینایی هر چشم متناسب با سن کودک بررسی می‌شود. این مرحله برای تشخیص تنبلی چشم یا تفاوت بینایی دو چشم اهمیت دارد.
بررسی عیوب انکساری
دوربینی، نزدیک‌بینی و آستیگماتیسم نیز بررسی می‌شوند. در کودکان معمولا برای اندازه‌گیری دقیق‌تر عیب انکساری از قطره‌های مخصوص چشم استفاده می‌شود.
بررسی سلامت ساختمان‌های چشم
پزشک بخش‌های مختلف چشم را معاینه می‌کند تا مطمئن شود بیماری چشمی دیگری باعث کاهش بینایی یا ایجاد انحراف نشده است.
بررسی‌های تکمیلی در موارد خاص
تصویربرداری یا ارزیابی‌های عصبی برای همه کودکان مبتلا به استرابیسم لازم نیست. این بررسی‌ها زمانی انجام می‌شوند که براساس علائم، نحوه شروع انحراف یا نتیجه معاینه، پزشک به علت دیگری مشکوک باشد.
آیا انحراف چشم کودک خودبه‌خود خوب می‌شود؟
پاسخ به این سوال به سن کودک، نوع استرابیسم و علت آن بستگی دارد. ظاهر ناهماهنگ چشم‌ها در بعضی نوزادان بسیار کم‌سن ممکن است با تکامل سیستم بینایی تغییر کند، اما نباید انحراف واقعی و مداوم را با این حالت اشتباه گرفت.
بعضی انواع استرابیسم بدون درمان برطرف نمی‌شوند و حتی ممکن است در صورت تاخیر در بررسی، خطر ایجاد تنبلی چشم یا اختلال در دید دوچشمی افزایش پیدا کند. بنابراین بهتر است والدین منتظر نمانند تا مشخص شود انحراف به‌صورت خودبه‌خود از بین می‌رود یا خیر و در صورت مشاهده انحراف پایدار یا تکرارشونده، کودک را برای معاینه ببرند.
برخی از نمونه جراحی دکتر ارش میرمحمد صادقی
نتیجه عمل انحراف چشم
رضایت از جراحی استرابیسم
رضایت بیمار از جراحي استرابیسم چشم
درمان انحراف چشم در کودکان چگونه انجام می‌شود؟
روش درمان برای همه کودکان یکسان نیست. انتخاب درمان به نوع و میزان انحراف، سن کودک، قدرت بینایی هر چشم، عیوب انکساری، وجود تنبلی چشم و توانایی استفاده هم‌زمان از دو چشم بستگی دارد. هدف درمان ممکن است شامل بهبود راستای چشم‌ها، حفظ یا تقویت بینایی هر دو چشم، درمان آمبلیوپی و کمک به عملکرد بهتر دو چشم در کنار یکدیگر باشد.
درمان انحراف چشم با عینک
در کودکانی که عیب انکساری دارند، تجویز عینک می‌تواند بخش مهمی از درمان باشد. این موضوع به‌خصوص در برخی انواع ازوتروپی مرتبط با دوربینی اهمیت دارد و در بعضی کودکان استفاده صحیح از عینک می‌تواند میزان انحراف را به شکل قابل توجهی کاهش دهد. با این حال، عینک درمان همه انواع استرابیسم نیست و تاثیر آن به علت و نوع انحراف بستگی دارد.
فکر می‌کنی همه انحراف های به داخل با عینک حل شدنی هستش؟ پیشنهاد می‌کنیم حتما این ویدئو را مشاهده کنید.
درمان تنبلی چشم همراه با انحراف
اگر یکی از چشم‌ها نسبت به چشم دیگر دید ضعیف‌تری داشته باشد، درمان آمبلیوپی نیز بخشی از برنامه درمانی خواهد بود. روش درمان براساس سن و شرایط کودک مشخص می‌شود و ممکن است شامل اصلاح عیب انکساری با عینک، استفاده از پچ یا در شرایط مناسب روش‌های دیگری باشد.
آیا بستن چشم سالم باعث درمان انحراف چشم می‌شود؟
بستن چشم یا پچ‌تراپی عمدتا برای درمان تنبلی چشم استفاده می‌شود. در این روش، چشم دارای بینایی بهتر برای مدت مشخصی پوشانده می‌شود تا مغز بیشتر از چشم ضعیف‌تر استفاده کند. بنابراین هدف اصلی پچ تقویت عضلات چشم نیست. همچنین مدت استفاده از پچ باید توسط چشم‌پزشک تعیین شود و استفاده خودسرانه یا طولانی‌مدت آن توصیه نمی‌شود. در بعضی شرایط خاص مرتبط با استرابیسم نیز ممکن است پزشک از پچ به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی استفاده کند.
آیا تمرینات چشمی برای انحراف چشم کودکان موثر هستند؟
تمرینات چشمی درمان عمومی برای تمام انواع استرابیسم محسوب نمی‌شوند. اثربخشی تمرینات به نوع اختلال بستگی دارد و برای برخی مشکلات مشخص حرکتی مانند نارسایی همگرایی (Convergence Insufficiency) کاربرد بیشتری دارند.
بنابراین انجام تمرینات عمومی اینترنتی با هدف تقویت عضلات چشم بدون تشخیص نوع اختلال توصیه نمی‌شود. در صورت نیاز، نوع و نحوه انجام تمرین باید توسط پزشک یا متخصص مربوط مشخص شود.
استفاده از منشور
در برخی بیماران ممکن است از عدسی‌های منشوری برای کمک به کاهش دوبینی یا بهبود شرایط دید استفاده شود. منشور برای همه کودکان یا همه انواع استرابیسم مناسب نیست و تجویز آن به شرایط فرد بستگی دارد.
در ویدئوی بالا نمونه ای از قبل و بعد جراحی انحراف چشم توسط دکتر آرش میرمحمد صادقی را مشاهده میکنید.
چه زمانی انحراف چشم کودک به جراحی نیاز دارد؟
نیاز به جراحی فقط براساس ظاهر چشم یا سن کودک تعیین نمی‌شود. نوع استرابیسم، میزان و دفعات انحراف، وضعیت دید دوچشمی و پاسخ کودک به درمان‌های دیگر در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
برای مثال، در برخی انواع استرابیسم ممکن است عینک بتواند بخش قابل توجهی از انحراف را اصلاح کند، در حالی که بعضی انواع دیگر برای اصلاح مناسب راستای چشم‌ها به جراحی نیاز دارند.
همچنین در بعضی انواع استرابیسم مادرزادی، جراحی ممکن است در سنین پایین انجام شود. بنابراین نمی‌توان یک بهترین سن جراحی ثابت برای تمام کودکان تعیین کرد.
در این فیلم نمونه از جراحی انحراف چشم در کودکان توسط دکتر آرش میرمحمد صادقی را مشاهده میکنید.
جراحی انحراف چشم در کودکان چگونه انجام می‌شود؟
در جراحی انحراف چشم، جراح روی عضلاتی که حرکت چشم را کنترل می‌کنند کار می‌کند تا قدرت یا موقعیت آن‌ها تغییر کند و راستای چشم‌ها بهبود پیدا کند. بسته به نوع انحراف ممکن است یک یا چند عضله در یک یا هر دو چشم تحت جراحی قرار گیرند.
در کودکان این جراحی اغلب با بیهوشی عمومی انجام می‌شود. هدف اصلی، بهبود هم‌راستایی چشم‌ها و در شرایط مناسب کمک به عملکرد بهتر دو چشم در کنار یکدیگر است. باید توجه داشت که جراحی، تنبلی چشم را به‌تنهایی درمان نمی‌کند. اگر کودک آمبلیوپی داشته باشد، ممکن است درمان آن قبل یا بعد از جراحی نیز ادامه پیدا کند.
در این ویدئو نمونه ای از رضایت مادر از عمل انحراف چشم کودکش توسط دکتر میرمحمد صادقی را مشاهده میکنید.
آیا انحراف چشم بعد از جراحی ممکن است برگردد؟
نتیجه جراحی به نوع و شدت استرابیسم و شرایط بینایی کودک بستگی دارد. در بسیاری از کودکان راستای چشم‌ها پس از جراحی بهبود پیدا می‌کند، اما در برخی موارد ممکن است مقداری انحراف باقی بماند یا در آینده دوباره ظاهر شود.
به همین دلیل، پیگیری‌های بعد از جراحی اهمیت دارند و بعضی کودکان همچنان به عینک، درمان تنبلی چشم یا در شرایط خاص جراحی مجدد نیاز پیدا می‌کنند.
بررسی انحراف چشم توسط دکتر آرش میرمحمد صادقی
تشخیص نوع انحراف چشم در کودکان و انتخاب روش درمان نیازمند بررسی دقیق راستای چشم‌ها، حرکات چشمی، عیوب انکساری و وضعیت بینایی هر دو چشم است. دکتر آرش میرمحمد صادقی، جراح و متخصص چشم، پس از معاینه و بررسی شرایط کودک می‌تواند مشخص کند که درمان با عینک، درمان تنبلی چشم، پیگیری یا جراحی برای بیمار مناسب‌تر است.
در صورتی که متوجه انحراف مداوم یا تکرارشونده چشم کودک شده‌اید، ارزیابی تخصصی می‌تواند به تشخیص علت و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.